|
|
| |
|
Nivîsar |
| |
Qamişlo Kurdistan e!Kûçikê bi çefî û egal |
|
| |
Silêman Demir -
Nisêbîn
kurdroj.com-20/07/05
Ez çûm Qamişlo, ez hinekî geriyam, min li
rewşa kurdan û a bajêr pirsî, min li bûyer û
baweriyan pirsî. Min guhdar kir û bihîst.
Min bihîst ko di dema teeziya Şêx Maşûq de
xortên kurdan egal dan serê kûçikekî û berê
wî dan nav bajêr. Gava kûçikê bi egal yê
tirsiyayî dît ko xelk û alem hemû li wî
dinerin, dest û lepên xwe ber wî de bilind
dikin, wî beza xwe xurtir kir, çiv û kuçe li
xwe badan û xwe berda nav kûraya bajêr. Di
nav bajêr tevî re beziya. Xortan dît ko ew
yek kirineke xweş û efektîv e, kûçikekî din
girtin, îcarê çefî jî dan serê wî, egalek
dan ser û berê wî dan taxa ereban. "De kerem
bike here nav merivên xwe." Wî jî nig hildan
û gav avêtin. Lê ew kûçikê reben piştî wê
çalakiya xwe careke din nema hat dîtin.
Wê demê egal bûbûn heşîş û qaçax. Gava
xortan egalek li serê hinan didîtin, diçûn
ba wî, hêdîka radihştinê û didan destê hev,
ji hev re diavêtin û bilind dikirin. Heta
çav dihatin girtin û vekirin, ew egal di
serê bajêr yê din re derdiket. Li nava sûka
bajêr çafî û şimikek (şihate) bi hev ve
girêk dan û avêtin ser xetên elektrîkê. Ew
wilo bi rojan li ber bê man û hejiyan.
"Zahranên" ser motoran bi sedan xwe kar
kiribûn û li bendî xir û bazdaneke mezin bûn,
da bajêr ji ereban pak bikin, da bajêr ji
polîs û eskeran re bikin dojeh. Lê aqil
selîman xwe gihandin wan û got: “Yaxî ka
bisekinin, ka li bendî me siyasetvan û
pêşevanan bin.” Wan jî xwe di edeb û
dîsiplînê de girtin û bûyer nekirin wek
xireke bêkontrol. Lê li hin deveran mîrên
kuçan wek xwe kirin, darê îdara kuçan girtin
destê xwe. Li hin taxên kurdan, wek Enteriyê
û Qanat Swês, hîna jî palîs û muxaberat
nikarin bikevin nav taxên wan.
Bajar dikeliya. Gundî daketibûn hewara bajêr.
Kurd nema di kuçe û kolanan de hildihatin.
Qamişlo bûbû bajarekî kurdan, ê azadiya
biryardarî, hogiçî û serbilindiya wan.
Hal û rewşa Qamişlo wilo bû. Her rojê meş û
civîn li dar bûn. Bin konê teezaiya Şêx bi
mikrofon û kursî wek saloneke civînan bû.
Meşa roja dawî ji gotar û ajîtasyonan derket
û nema hat sekinandin.
Mixabin ku min hemû rewşenbîr û nivîskar
nedîtin. Ji xwe ne gengaz e jî. Di bajarê
Qamişlo û gundên der û dora wê tenê de dor
200 nivîskarên zimanê kurdî û bi hezaran
xwendevan hene. Ez bi taybetî spasî Istas
Ebbas û kek Dîlawerê Zengî dikim. Pirtûkên
xwe yên hêja diyarî min kirin û ji min re
behsa rewşa bajêr û edebiyata kurdan kirin.
Min ji piraniya nûnerên hêlên siyasî û
rewşenbîran pirsî bê ma rewşa gera siyasetê
çawa bû. Naveroka tiştê ko min bihîst wilo
bû:
Siyasetmedaran piştî 4-5 rojan dît ko rewş
giran dibe, wê ji destan derkeve, wê zêdî ko
hewce be mezin bibe, bê kontrol bibe û wê ji
armanca xwe ya sereke derkeve. Û her wilo
hat bihîstin û gotin ko hin eşîrên ereban
xwe kar dikin da bigirin ser Qamişlo, da
xerabûnê bikin û bajêr talan bikin.
Siyasetmedar rabûn bi xar li hev civiyan û
li hev kirin ko divê rewşê hinekî sar bikin,
bûyeran sist bikin û bajêr biparêzin.
Xwestin meşa dawî ko dihat amadekirin, betal
bikin. Heger na, wê kurd ji bedêla ko bi
dest bixin ve, wenda bikin. Kurd ketin şika
ko wê kurd û erebên Tey ên hov li hev
biqelibin û gelek xwîn birije. Lê hemûyan di
vê yekê de li hev nekirin. Du partiyan gotin
heyran "şer" û pevçûn berdewam e û dan
pêşiya xortan. Li gora ko hat gotin, ew,
Yekîtî (a nû) û Partiya Azadî bûn.
Meş û civînên berê, û ên rojên çûyî û
navtêdan û sorkirinên li bin konê teeziyê,
kurd germ kiribûn. Li gor ko dihat gotin, ji
xwe grupeke mezin ya xortên kurdan ên ko şer
dixwestin, habûn, ew her demê bêyî ko di
encama kirinên xwe de bifikirin, wek ko
herin dawetê, li bendî xir û bazdanekê bûn,
li bendî ko siyasetmedarin bidin pêşiya wan
û ji wan re bêjin de îro şer û meşîn e,
hebûn. Gava du partî û egîtekî wek Fuad
Elîko derketin pêşiya wan, ew xort zû
derketin û meş germ kirin. Ji xwe heta wî
çaxî xortan egal jî dabûn serê kûçikan
Piraniya kurdên ko min dîtin, rewş ji min re
wilo rave kirin û gotin ko meşa dawî a ko
bajar ji ereban re vala kir, ne rast bû. Meş
bû wek meşa li dijî dewletê, lê kurd dibêjin
ko şerê wan ne ew e, doza wan bi rejîmê re
ye, doza mafên însanî ne, ên demokratî ne,
ne doz û şerê hilweşandina dewletê ye.
Min dixwest ez di vê derheqê de li Fuad
Elîko jî guhdar bikim, lê heyf e ko ez
negiham ser rûniştina ko camêr Fuad lê bû û
ez ê biçûma wir. Roja din gava ez çûm, îcarê
ew çûbû Şamê, min ew nedît û min lê guhdar
nekir. Bêguman fikirên wî yên giranbuha
hebûn. Tê gotin ko ên ko dan pêşiya meşa
dawî, xelitîn. Meş ji du serên bajêr dest pê
dikir, ji Hilêlîkê û Enteriyê. Gava kurdan
ji wir, ji du serên bajêr dest pê kirin û
hatin pêrgî hev, nava bajêr vala hiştibûn.
Ereb wî çaxî ketin nav bajarê bêxwedî. Polîs
ketibûn pêşiya kurdan û ew radigirtin, da
ereb bajêr talan bikin. Dibêjin ko 72
dikanên kurdan talan kirin, xisara bi sed
milyonan li kurdan kirin. Piştî ko ereban
bajar talan kir, polîsan bi otomobîlan dan
nav xelkê û ajot ser wan. Ew ji hev belav
kirin. Meş û tiştên wilo qedexe kirin. Tê
gotin ko ew yek ji bo kurdan wendakirin e.
Kirina Ereban jî, ji bo beşekî ji kurdan bû
sinyalên ko gava ew bixwazin, ew karin bên
bigirin ser bajarê kurdan, devera ko kurd
herî bêtir lê xurt in.
Min li gelek deveran bihîst ko Roj tv wê
demê rol û dewreke xerab lîst. Bi gotar û
anonsên xwe xelk ajotin ser xir û bazdanê,
xortên germ ji kontrola pêşengiya siyasî
derxistin. Dixwestin xir û bazdan rewşê ji
kontrolê derxe, partiyan ji hev de bixe, wan
û xelkê dûrî hev bixe da prestîja ko Apoiyan
wenda kirine, ji nû ve di nav kurdên li
Sûriyê de bi dest bixin. Çend camêran got: "Wellehî
Apoiyan dixwest û dikir ko agirekî mezin bi
Qamişlo bixin, da bikaribin gotinên qelew di
televizyonan de bikin û kurdên ko rastiyê
nizanin, bixapînin û dîsa bidin dû xwe û
bibêjin “ha va ye em karan dikin”. Lê
kirinên wan yên dawî kurd hîn bêtir dûrî wan
xistin."
Hîna berî wê roja dawî, dewletê gazî kir hin
eşîrên ereban, xwest sîlah li dijî kurdan
bide wan. Piraniya wan sîlah girtin. Erebên
koçer ên ko hatina pezên xwe li der û dora
Qamîşlo li nav milkên kurdan diçêrînin û
konên xwe li nav pirêzên wan vegirtine,
rahiştine sîlah. Ew hov bi rehetî û ji bo
tiştên gelekî biçûk karin berê sîlahên xwe
bidin kurdan.
Hêvîdar im ko wê tu caran sedem û cesareta
ko wan sîlahan li dijî kurdan bi kar bînin,
nebînin.
Lê wilo xuya ye, ko tu tiştek kurdan
natirsîne, wan nawestîne û hêza wan a aqil û
bêhnfirehiya wan ji wan nastîne. Niha li hev
digerin ko xwe bêtir bi ser hev de bicivînin
û kirin û gotina xwe bikin yek. Tê derdixin
ko hewcedariya wan bêtir bi yekîtî, tîfaq û
şêwrê heye.
Ez ji Nisêbînê daketibûm Qamişlo. Nisêbînê
bajarekî kurdan ê li Tirkiyê ye. Rûniştvanên
wê hemû kurd in. Lê mixabin ko li sûk, çaşî
û kuçan dengê axavtina bi tirkî, ji a bi
kurdî bêtir tê mirov. Gava zarok li kuçan
dilîzin, bi tirkî bi hev re dilîzin û
dipeyivin. Gava xort û zilamên simbêlbok li
kuçan dimeşin û bi telefonan dipeyivin, bi
tirkî dipeyivin. Tu yek, ne biçûk ne mezin
hejmara telefona xwe bi kurdî nizane bêje.
Pîrekên ser bi çarî bi hev re bi tirkiyeke
ko incex Bavê Teyar ji wan fam bike,
dipeyivin. Îcarê Nisêbînê yek ji bajarên
kurdan yê ko bêtir kurd maye, ye. Agir di
sênga min de bi dilê min diket. Lê gava ez
çûm Qamişlo, min dît ko ez çûme nav kurdan.
Wir Kurdistan e, ziman bi kurdî ye, erebî
eyb e. Zarok, pîrek li hemû deran bi kurdî
dipeyivin. Lîstikên zarokan bi kurdî ne.
Peyva bi erebî eyb e. Min bêtir lê pirsî,
îcarê dersên kurdî dest pê kirine. Heta niha
dor hezar xwendekaran xwendina xwe xelas
kirine û xwendin hîna jî berdewam e. Her
yekê ko xwendina xwe xelas dike, dibe
mamostê grûpeke din. Xwendevan zarok û mezin
in. Min dît ko şagirtek heftsalî bû.
Mamosteyek jî nehsalî bû. Kovareke wan jî bi
navê ZIMAN derdikeve. Heta niha çar hejmar
derxistine.
Wilo xuya ye ko kurdan li wir xweş li hev
kirine. Heta azadiyê bi kurdî, heta azadiyê
ew ê kurd bimînin. Ew ê heta hezar salan
kurd bin. Tu hêz û dewlet nikarin wan
asîmîle bikin.
Bijî kurdên li Suriyê. Bîst milyon kurdên
Tirkiyê, ko bîst kesên ko kitêbên kurdî
bixwînin di nav wan de tune ne, bi qurbana
we bin. Sed zarokên wan ên ko bikaribin heta
bîstan bi kurdî bihejmêrin, tune ne. Belkî
gundiyên ko hîna fêrî tirkî nebûne,
bizanibin. Piraniya wan li malên xwe bi
tirkî bi zarokên xwe re dipeyivin û
derdikevin derve dibêjin “em doza mafê
xwendina bi zimanê kurdî dikin”.
Ementubilleh, ji gotinên qelew û badana
simbêlan re di ser wan re tune ne.
Ez bi xwe ji Bakur im, ez nisêbînî me, lê
rastî ev e.
Havîna 2005an
silemand@yahoo.se
|
|
|
|
info@kurdroj.com |
|
|
|
